Jak się przygotować do konsultacji psychoterapeutycznej?

psychoterapia

Pierwsza wizyta u psychoterapeuty często kojarzy się z wydarzeniem stresującym, dla niektórych może być zupełną niewiadomą, dla innych wiązać się z nadzieją na polepszenie funkcjonowania. Czego można spodziewać się podczas pierwszego spotkania z terapeutą? Czy można się na takie konsultacje przygotować? Co warto zabrać ze sobą? To ważne pytania, a odpowiedzi na nie mogą przynieść uspokojenie i lepsze zrozumienie sytuacji.

Dlaczego terapia zaczyna się od wstępnych konsultacji? Przede wszystkim chodzi o to, aby terapeuta mógł zapoznać się z pacjentem, jego objawami i sytuacją życiową. Dla pacjenta natomiast jest to czas, w którym może zadecydować czy czuje się dobrze z terapeutą, do którego się zgłosił. Konsultacje trwają najczęściej kilka spotkań, w zależności od nurtu pracy terapeuty oraz ilości danych koniecznych do zebrania podczas takiego wywiadu. Jest to wywiad dotyczący objawów, aktualnej sytuacji życiowej, historii życia i rozwoju psychologicznego, bliskich i dalszych relacji, celów i oczekiwań od terapii. Aby lepiej zrozumieć te zagadnienia przyjrzyjmy się im z bliska.

Objawy oraz aktualna sytuacja życiowa

Podczas konsultacji psychoterapeutycznej pytanie o objawy, czyli mówiąc potocznie pytanie o to, co sprowadza osobę do terapeuty, pada najczęściej jako pierwsze. Mowa tu o objawach utrudniających funkcjonowanie, często mogą one mieć charakter diagnozy psychiatrycznej, jeśli pacjent był wcześniej konsultowany u lekarza specjalisty (np.: zaburzenia lękowe, choroba afektywna dwubiegunowa i objawy z nią związane, zaburzenia adaptacyjne, dystymia, depresja i inne). Objawy wpływające na aktualną sytuację życiową mogą mieć charakter interpersonalny i są najczęściej opisywane jako brak zadowolenia z relacji bliskiej np. małżeńskiej, poczucie uzależnienia od innych ważnych osób np. rodziców, brak satysfakcji w życiu prywatnym i zawodowym, poczucie ciągłego niezadowolenia z siebie pomimo osiąganych sukcesów. Ważne, aby podczas etapu konsultacji szczerze opowiedzieć o swoich wewnętrznych przeżyciach, pozwala to terapeucie na poznanie pacjenta, a co za tym idzie, dobrą diagnozę.

Historia życia i rozwoju psychologicznego

Opowieść na temat swojego życia i rozwoju wewnętrznego stanowi dużą część konsultacji psychoterapeutycznej. Specjalista pyta wtedy najczęściej o ramową historię od dzieciństwa do teraz, kładąc nacisk na najważniejsze momenty rozwojowe (np. rozwój w dzieciństwie, nauka szkolna, dojrzewanie, upodobania seksualne, relacje z rodzicami lub opiekunami, relacje romantyczne, stosunek do pracy). Dzięki zdobyciu tych informacji terapeuta uzyskuje wgląd w ścieżkę rozwoju pacjenta oraz zrozumienie ważnych i kształtujących go zdarzeń.

Opis bliskich i dalszych relacji

Pacjent na etapie konsultacji proszony jest również o opisanie relacji jakie tworzy z innymi ludźmi: rodzicami (nawet jeśli rodzice już zmarli to ważny jest ten wewnętrzny opis relacji jaką dana osoba pamięta), partnerem, przyjaciółmi, znajomymi, współpracownikami, szefem. Podczas kiedy pacjent opowiada o swoich relacjach terapeuta zwraca uwagę na ich jakość, trwałość, sposób pielęgnowania, odczucia i myśli jakie powyższe relacje niosą (np: “najczęściej w relacji ze znajomymi czuje się gorszy”, “moja matka zawsze mnie poprawia” lub “przy szefie czuje się jakbym musiała mu coś udowodnić”). Ten etap diagnozy wstępnej jest szczególnie istotny w zrozumieniu osób z zaburzeniami osobowości, ponieważ to one najczęściej powoduję długoterminowe niezadowolenie z relacji międzyludzkich.

Cele i oczekiwania od terapii

Po zebraniu wywiadu i postawieniu wstępnej diagnozy terapeuta wraz z pacjentem określają cele i oczekiwania, które mają się zrealizować dzięki podjęciu terapii. Ważne, aby cele były jasno określone oraz dotyczyły tych aspektów funkcjonowania, które mają zostać uzdrowione w procesie terapii. Cele terapeutyczne mogą różnić się w zależności od jej rodzaju (nurtu). W psychodynamicznej psychoterapii długoterminowej takimi celami może być podniesienie poczucia własnej wartości lub zmiana np. cech osobowości typu borderline. Podczas krótkoterminowej terapii poznawczo-behawioralnej cele mogą mieć charakter zmniejszenia poziomu lęku przed wystąpieniami publicznymi czy poradzenia sobie z objawami depresyjnymi. Równie istotne co ustalenie celów terapii, jest omówienie i nierzadko urealnienie oczekiwań pacjenta wobec terapii. Nierealistyczne oczekiwania wobec terapii mogą wynikać z braku wiedzy pacjenta na temat sposobu działania psychoterapii, więc konsultacje to odpowiedni czas, aby szczerze o tym porozmawiać.

Czym są zatem nierealistyczne oczekiwania? Często jest to na przykład wyobrażenie, że terapia w szybki sposób rozwiąże dany problem pacjenta, da gotowe rozwiązania (jak w coachingu). Terapeuta nie może obiecać, że rozpoczęcie psychoterapii spowoduje dostanie się na wymarzone studia lub awans w pracy. Może natomiast być pomocny w dążeniu do tego typu celów oraz dawać rozumienie zachowań i prób podejmowanych przez pacjenta aby je osiągnąć.

Dla pewnej grupy osób zgłaszających się do psychoterapeuty ważnym elementem konsultacji jest okazanie historii dotychczasowego leczenia. Ma to miejsce w przypadku osób, które w przeszłości korzystały już z psychoterapii lub mają za sobą historię leczenia u lekarza psychiatry, były hospitalizowane lub uczęszczały na terapie grupową, np. w ramach dziennych oddziałów psychiatrycznych. W tej sytuacji może okazać się pomocne zabranie ze sobą dokumentacji medycznej, zaleceń prowadzącego lekarza psychiatry lub wypisu ze szpitala czy oddziału.

Gotowość do podjęcia psychoterapii

Oprócz zbierania informacji formalnych oraz rozeznania przeżyć wewnętrznych pacjenta, istotnym elementem konsultacji terapeutycznych jest zbadanie gotowości do podjęcia terapii. Dla pacjenta jest to temat istotny, dotyczy bowiem motywacji do rozpoczęcia terapii. Czym jest motywacja do leczenia i dlaczego jest taka ważna?

Motywacja do psychoterapii może mieć różny charakter. Najczęściej mowa o rozróżnieniu tzw. motywacji zewnętrznej vs wewnętrznej. Najprościej mówiąc, zewnętrzna motywacja do leczenia to sytuacja, kiedy osoba chce się go podjąć, ponieważ ktoś bliski ją do tego namawia lub inne czynniki zewnętrzne o tym decydują np. podjęcie terapii, żeby być bardziej wydajnym w pracy. Motywacja wewnętrzna to taki rodzaj przeżycia, który wiąże się z wewnętrzną potrzebą pacjenta, jest niezależna od zmieniających się czynników zewnętrznych. Motywacja wewnętrzna to chęć podjęcia terapii, aby poradzić sobie z wewnętrznymi trudnościami i tym samych polepszyć jakość swojego życia. W praktyce może to wybrzmiewać następująco: “potrzebuje pomocy, bo chce w końcu przestać czuć się tak źle w relacjach z bliskimi”. Pacjenta do terapii mogą motywować jeszcze inne czynniki: zredukowanie konkretnych objawów czy chęć rozwoju. W wypadku motywacji objawowej istotne jest dobranie odpowiedniej metody leczenia. Jeśli pacjent stawia sobie za cel zmniejszenie objawów depresyjnych lub lękowych bez długoterminowej terapii osobowości, może podjąć terapię poznawczo behawioralną, aby zadziałać na doskwierające najmocniej objawy. Mówiąc językiem medycznym, pacjent wraz z terapeutą mogą zdecydować czy zastosowane leczenie będzie objawowe (CBT) (źródło: M. Gulcz, M. Polak, 2002) czy dotykać będzie przyczyn problemów (tutaj zalecana jest terapia psychodynamiczna). (Źródło: F. Leichsenring, E. Leibing, 2003)

Po stronie pacjenta najważniejsze w kwestii gotowości do terapii to otwartość na wejście w relację terapeutyczną oraz na potencjalną zmianę. (Źródło: J. S. Ogrodniczuk i in. , 2009). Czynnikiem wspomagającym sukces terapii jest silna i własna motywacja, dopuszczenie do siebie myśli, że pod wpływem terapii dokona się pewien rozwój. Warto przed rozpoczęciem terapii zadać sobie pytanie o możliwości czasowe i finansowe: ile czasu w tygodniu jestem w stanie poświęci na terapię? (raz czy dwa razy), jak długo może ona trwać? (kilkanaście spotkań czy wiele miesięcy), czy to dobry moment życiowy na podjęcie takiego zobowiązania (może planuję przeprowadzkę do innego miasta w przeciągu paru miesięcy, niebawem rodzę dziecko). Dobrze jest zrobić sobie miejsce na psychoterapie i głowie i życiu.

Nie ulega wątpliwości, że rozpoczęcie psychoterapii jest wydarzeniem stresującym, wymaga otwartości oraz odwagi. Zbyt silna koncentracja na wątpliwościach może ten proces zakłócić, dlatego ważne, aby wspierać w sobie nadzieję oraz oczekiwanie dobrego. Taka postawa wraz z kompetencjami terapeuty może okazać się kluczem do sukcesu leczenia.

Martyna Nikodym

Zobacz: Psychoterapia w Centrum Kontakt

Czego możesz się spodziewać po terapii pary?

Czego możesz się spodziewać po terapii pary?

Psychoterapia to zbiór różnorodnych oddziaływań, dostępnych dla wielu grup osób, zmagających się z różnorakimi dylematami. Kiedy para lub małżeństwo przechodzi przez trudny czas, może zgłosić się do terapeuty, który spróbuje pomóc partnerom zrozumieć, co dzieje się w ich relacji. Terapia par/małżeństw może pomóc w osiągnięciu większej intymności oraz w poprawie zadowolenia z bycia razem.

Terapia par skierowana jest zarówno do osób pozostających w związkach formalnych jak i nieformalnych oraz do par mężczyzn i kobiet, jak i par jednopłciowych. Ma na celu wspólne rozwiązanie problemu, poprawę jakości relacji czy polepszenie komunikacji między partnerami. Terapię par może prowadzić jeden lub dwóch terapeutów. Sesje, czyli spotkania pary z psychoterapeutą mogą być dłuższe niż w przypadku terapii indywidualnej i trwają zwykle od 50 minut do półtorej godziny (w zależności od stylu pracy terapeuty i umowy z daną parą).

Częstym elementem pogarszającym funkcjonowanie w parze jest odmienne postrzeganie zadań czy tak zwanego rozkładu sił w relacji. Pary zgłaszające się po pomoc mogą przeżywać różnego typu dylematy związane z brakiem równowagi w relacji: np. jedna z osób w parze czuje, że jej potrzeby są niezauważane lub umniejszane, różny jest poziom zaabsorbowania pracą zawodową oraz obowiązkami domowymi, jeden z partnerów czuje, że zawsze udziela wsparcia emocjonalnego drugiemu. Zadaniem terapii par jest wtedy przywrócenie harmonii w relacji, znalezienie sposobu na funkcjonowanie akceptowalne dla obojga/obu partnerów, a niekiedy wsparcie w rozstaniu się, jeśli partnerzy podejmą taką decyzję.

Powody zgłoszenia na terapię par

Najczęstszym powodem zgłaszania się par do terapii jest narastające, trudne do wytrzymania, napięcie w relacji. Może być ono połączone z jakimś wydarzeniem, trudną sytuacją lub koniecznością dokonania zmian w funkcjonowaniu związku. Na terapię trafiają również pary, w których to napięcie występuje w sposób ciągły i bywa, że małżonkom trudno określić czego dotyczy. Powodów zgłoszenia się do terapii par jest wiele, poniżej przedstawiono te, wyróżnione przez Bowena, który był jedym z pionierów terapii systemowej:

  • para zgłasza się do terapii z powodu objawów jedego z partmerów  (np.: depresja, uzależnienie)
  • para zgłasza się z powodu trudności w zniesieniu chronicznego konfliktu, celem małżonków może być jego rozwiązanie lub podjęcie decyzji o rozwodzie
  • na terapie zgłasza się cała rodzina- trudności dziecka spełniają funkcję obniżenia napięcia w relacji małżeńskiej

Popularnymi powodami zgłaszenia się na terapię par są:

  • nadopiekuńczość i zależność emocjonalna od partnera
  • zazdrość, podejrzliwość, brak zaufania w relacji i ograniczanie wolności
  • domninacja jednego partnera i obniżanie poczucia wartości drugiego (pasywnego partnera)
  • wzajemny antagonizm, obwinianie się
    (M. Wolska, 2011)

Skuteczność terapii par

Podczas sesji terapeutycznej pary zajmują się wspólnymi dylematami czy sytuacjami kryzysowymi, które ich poróżniły i negatywnie wpłynęły na jakość wspólnego życia. Można wyodrębnić kilka podstawowych zasad skutecznej terapii par. Oto one:

  • Terapia par zmienia pogląd na relacje: zadaniem terapeuty jest pomoc obojgu partnerom w bardziej obiektywnym spojrzeniu na ich związek.  Ważnym elementem tego procesu jest redukowanie wzajemnych oskarżeń i nauka spostrzegania swoich emocji. Terapeuta par przeprowadza wywiad z partnerami/małżonkami w celu poznania ich więzi i sposobu interakcji, co pomaga mu postawić hipotezę na temat przyczyn kryzysu. Dzięki temu para może zacząć widzieć siebie i swoje interakcje w bardziej adaptacyjny spośób.
  • Terapia par modyfikuje dysfunkcyjne zachowania: kolejnym ważnym zadaniem terapeuty par jest próba zmiany sposobu,w jaki partnerzy zachowują się wobec siebie. Oprócz wyżej wymienionej pomocy w  zmianie spojrzenia na relację, terapeuta dba także o zmianę zachowania małżonków na takie, które nie obejmuje przemocy fizycznej, psychicznej czy ekonomicznej. To trudny element terapii par/małżeństw. Może się okazać konieczne przerwanie terapii i skierowanie jednego z małżonków do specjalistycznego ośrodka leczenia uzależnień czy do placówki dla osób doświadczających przemocy. Modyfikowanie dysfunkcyjnych zachowań polega również na próbie ich skontrolowania, może to być na przykład zalecenie skonfliktowanym partnerom kłótni o określonej godzinie, co często prowadzi do zmniejszenia awantur.
  • Terapia par redukuje unikanie emocji: Partnerzy, którzy nie wyrażają wprost swoich emocji i myśli mogą w konsekwencji oddalać się od siebie. Dlatego kolejnym zadaniem terapeuty par jest pomoc w ujawnianiu tych uczuć i myśli, które do tej pory były ukrywane lub wiązały się z lękiem przed odrzuceniem ze strony partnera.
  • Terapia par poprawia komunikację: Skutecznekomunikowanie się jest bardzo istotnym elementem dobrej relacji. Podczas terapii para będzie uczyła się komunikować w taki sposób, aby szanować się wzajemnie. Mowa tu o komunikacji bez obelg, wyśmiewania czy poniżania, kiedy ktoś wyraża swoje uczucia. Innymi słowy pary na terapii uczą się rozmawiać ze sobą! Terapeuta może dawać jasne wskazówki i instrukcje dydaktyczne, aby pomóc parze nawiązać wspierający dialog oraz nauczyć partnerów jakie rodzaje komunikacji są skuteczne a jakie jej typy będą powodować więcej konfliktów. Małżonkowie mogą na przykład nauczyć się jak bardziej efektywnie i empatycznie słuchać.
  • Terapia par promuje mocne strony: Terapeuci par promują zasoby i mocne strony związku aby budować jego odporność, zwłaszcza kiedy terapia zbliża się ku końcowi. To naturalne, że podczas terapii uwaga skupia się wokół problemów i trudności, równie ważne jest jednak dostrzeganie i podkreślanie tych obszarów, w których para funkcjonuje dobrze i skutecznie. Takie działanie pozwala czerpać więcej radości z relacji. Terapeuci par często są aktywni w promowaniu mocnych stron w relacji, mogą nawet zalecić jednemu z parterów aby robił to, co podoba się drugiemu.

Przeciwwskazania do prowadzenia terapii par/małżeństw

Istnieją sytuacje, kiedy prowadzenie terapii pary jest niewskazane, nawet jeśli partnerzy deklarują silną chęć jej podjęcia. Chodzi o stosowanie przemocy fizycznej między partnerami, istnienie choroby psychicznej u jednego lub obojga partnerów, pozostawanie w innych związkach i brak motywacji do rezygnacji z jednego z nich, podjęcie przez jednego z partnerów decyzji o rozwodzie przy nieakceptacji tej decyzji przez drugiego. Jeśli terapeucie uda się na wstępnym etapie konsultacji zauważyć jeden z wyżej wymienionych problemów to może zaoferować pomoc odpowiednio wykwalifikowanych instytucji czy osób (psychiatra, mediator, centrum interwencji kryzysowej).

Martyna Nikodym

Zobacz: Psychoterapia w Centrum Kontakt, terapia par

Czym wparcie psychologiczne różni się od psychoterapii?

psychoterapia

Psycholog, psychoterapeuta i psychiatra to zazębiające się profesje. Oferta związana ze zdrowiem psychicznym jest dosyć szeroka, pacjenci mają do wyboru nie tylko kilka nurtów terapii (najpopularniejsze to poznawczo-behawioralna, psychodynamiczna, systemowa), mogą także korzystać z doraźnego wsparcia psychologicznego czy leczenia farmakologicznego u lekarza psychiatry. Ponadto pomoc psychologiczna czy terapeutyczna może odbywać się indywidalnie lub w grupach. Aktualnie wiele osób decyduje się na korzystanie z psychoterapii lub wsparcia psychologicznego w warunkach komercyjnych, ze względu na krótsze oczekiwanie i komfortowe warunki terapii. Żeby zapisać się do psychoterapeuty lub psychologa w warunkach komercyjnych nie jest też wymagane skierowanie.

Różnice między psychoterapią a wsparciem psychologicznym polegają przede wszystkim na sposobie pracy z pacjentem (klientem). Psychoterapia jest rodzajem leczenia, ma za zadanie usprawnienia funkcjonowania wewnątrzpsychicznego oraz poprawę jakości życia. Często mówi się, że terapia ma zmienić osobowość czy charakter pacjenta. Terapeuta zajmuje się także pomocą pacjentowi w aktywnym powrocie do zdrowia, poprzez uruchomienie potencjału samoleczenia. Wsparcie psychologiczne natomiast jest metodą pomocy doraźnej, działania”na gorąco”. Najczęściej korzystają z niego osoby przeżywające kryzys, na przykład po śmierci bliskiej osoby, chorobę w rodzinie, rozstanie, utratę pracy itp. Pozwala uporządkować myśli, uspokoić emocje i podejmować spójne działania w trudnych chwilach.

Kim jest psycholog, a kim psychoterapeuta?

Zarówno psycholog, psychiatra i psychoterapeuta to specjaliści w dziedzinie zdrowia psychicznego. Zajmują się oni umysłem człowieka i jego wpływem na zachowanie i samopoczucie. Bardzo często współpracują ze sobą w celu kompleksowej pomocy pacjentowi.

Psycholog to osoba, która ukończyła magisterskie studia psychologiczne i może zajmować się poradnictwem, przeprowadzać testy psychologiczne (np. testy funkcji poznawczych w diagnozowaniu chorób otępiennych, testy osobowości i inne) oraz udzielać świadczenia psychologiczne, takie jak opiniowanie, diagnozowanie, orzekanie oraz udzielanie pomocy psychologicznej. Do psychologa może wybrać się osoba, która ma trudności w życiu codziennym, np.: wychowawcze, kłopoty w pracy czy w relacji z partnerem. Psycholog może zasugerować konieczności podjęcia psychoterapii.

Psychoterapeuta to osoba zajmująca się krótko- lub długoterminową terapią, której celem jest zmiana i polepszenie funkcjonowania pacjenta. Psychoterapeuta może, choć nie musi być jednocześnie psychologiem. Zdarza się, że zawód ten wykonują także osoby z pokrewnym wykształceniem, np. pedagogicznym czy medycznym. Warunkiem, który należy spełnić, aby zostać psychoterapeutą jest ukończenie 4-letniego szkolenia podyplomowego w wybranym przez terapeutę nurcie (najczęściej: psychodynamiczny, poznawczo-behawioralny, systemowy). Do psychoterapeuty zgłaszają się osoby z objawami chorób i zaburzeń, między innymi z depresją, zaburzeniami odżywiania, zaburzeniami lękowymi, zaburzeniami osobowości, chorobą afektywną dwubiegunową i innymi.

Zarówno psycholog jak i psychoterapeuta w swojej pracy zawodowej zobowiązani są do przestrzegania zasad etyki towarzystwa psychoterapeutów, do którego należą.

Wsparcie psychologiczne

Wsparcie psychologiczne (ang. counseling) to zastosowanie zasad zdrowia psychicznego i rozwoju człowieka poprzez różnego rodzaju strategie interwencji poznawczej, emocjonalnej, behawioralnej lub systemowej, które dotyczą rozwoju osobistego, rozwoju kariery a także problemów psychicznych (oddziaływania doraźne).

W Polskiej literaturze poradnictwo psychologiczne opisywane jest jako „forma pomocy oferowana osobom zdrowym, doświadczającym problemów życiowych, trudności przystosowawczych i kryzysów rozwojowych” (Helena Sęk, 2001). Założenia poradnictwa psychologicznego wypływają z teorii rozwoju człowieka i odwołują się do koncepcji pozytywnego zdrowia psychicznego, która definiuje zdrowie nie tylko jako brak choroby/zaburzeń, co pokazaniu mocnych stron danej osoby. Te mocne strony to dojrzałość, przewaga emocji pozytywnych, subiektywne poczucie dobrostanu czy elastyczności.

Głównym jego celem wsparcia psychologicznego jest zmobilizowanie własnych zasobów w sytuacji kryzysu i stresu psychologicznego. Rolą psychologa jest wtedy pomoc pacjentowi w odzyskaniu równowagi emocjonalnej i poczucia wpływu na swoje życie, a także nauka korzystania ze wsparcia innych bliskich czy instytucji. Tutaj widać kolejną różnicę między pomocą psychologiczną a psychoterapią. Wsparcie ma na celu odzyskanie równowagi, powrót do wcześniejszych sposobów funkcjonowania (sprzed kryzysu) czy pomoc w tworzeniu nowych, terapia natomiast zajmuje się naprawą, leczeniem zaburzeń psychicznych, czyli zmianą funkcjonowania psychicznego także w odniesieniu do stanu z okresu przed pojawieniem się bieżących trudności.

Wsparcie psychologiczne w kryzysie

Osoby udające się po wsparcie psychologiczne przeżywają najczęściej pewien rodzaj kryzysu rozwojowego. Jest to sytuacja, w której wcześniejsze metody radzenia sobie z trudnościami przestają działać, nowe natomiast nie miały jeszcze możliwości się pojawić. Brak umiejętności poradzenia sobie z kryzysowym zdarzeniem wywołuje silne emocje, zaburza równowagę, powoduje dyskomfort. Rolą poradnictwa psychologicznego jest w pierwszej kolejności uwolnienie osoby od tych napięć i stresów. Można powiedzieć, że zadaniem psychologa jest wtedy obecność przy kontrolowanym wyrażaniu powyższych uczuć i emocji oraz pomoc w nabyciu umiejętności poradzenia sobie z nimi.

Zmniejszenie stresu i napięcia to ważny element wsparcia psychologicznego, ponieważ pozwala na „oczyszczenie” umysłu, powrót do racjonalnego myślenia, co za tym idzie umożliwia identyfikację problemu powodującego aktualne trudności i identyfikację czynników podtrzymujących problem.

Kryzys psychiczny w różnych okresach życia

W różnych momentach życia człowieka różne będą problemy powodujące trudności opisywane jako kryzysowe:

  • Dzieciństwo: najczęstsze są tak zwane trudności szkolne, czyli nieradzenie sobie z rolą ucznia. To zagadnienie powiązane jest  nie tylko z cechami dziecka i jego umiejętnościami, ale także z zachowaniem rodziców (wspieranie a pozwalanie na autonomię)
  • Okres dorastania: problemów dostarczają wtedy reakcje nastolatka na zmieniające się ciało, emocje i myśli, co najczęściej przyjmuje formę braku kontroli nad swoimi zachowaniami, przeżywanie sprzecznych uczuć, podejmowanie zachowań ryzykownych, bunt przeciwko rodzicom
  • Młody dorosły: w tym etapie rozwojowym najczęstsze dylematy dotyczą wyboru partnera życiowego oraz wyboru kariery zawodowej
  • Średnia dorosłość: to czas, w którym najczęstszymi problemami są uczucia wypalenia, rozczarowania i smutku, mogą wiązać się ze zmianą w sposobie pełnienia roli rodzica, zmianą fizyczną (np. menopauza), chorobami wieku średniego. To również czas, kiedy może pojawić się pragnienie poszukiwania nowego partnera, rozwód czy utrata współmałżonka.
  • Późna dorosłość: problemem rozwojowym tego okresu jest najczęściej rezygnacja z wielu aktywności życiowych. Dochodzi wtedy do rezygnacji z pracy i zmniejszenia aktywności społecznej, co powoduje narastające poczucie osamotnienia. Częstą trudnością jest również  konieczność zaakceptowania zależności od innych – pomocy rodziny lub korzystania z instytucji opieki.
    Źródło: J.C. Czabała: Poradnictwo psychologiczne a psychoterapia

Na podstawie opisanych powyżej dylematów rozwojowych można zauważyć, że z poradnictwa psychologicznego może korzystać każdy a na różnych etapach rozwoju będzie ono dotykało innych dylematów wywołujących kryzysowe przeżywanie.

Nagłe kryzysowe zdarzenia

Oprócz pomocy w wyjściu z kryzysu rozwojowego wparcie psychologiczne udzielane jest również osobom doświadczającym nagłej i niespodziewanej zmiany życiowej. Może to być wypadek czy katastrofa naturalna. Zadaniem psychologa jest pomoc w powrocie do równowagi osoby, która np.: uczestniczyła w wypadku komunikacyjnym, straciła dobytek w powodzi czy doświadczyła aktu przemocy.

O wsparciu psychologicznym mówi się w wielu innych sytuacjach związanych z wysokim poziomem stresu. Oddziaływania pomocowe przyjmują też często charakter grup wsparcia dedykowanych dla specyficznych trudności. Mogą to być na przykład grupy wsparcia dla kobiet po amputacji piersi, grupy wsparcia dla rodziców dzieci z niepełnosprawnością, grupy wsparcia dla osób doświadczających przemocy.

Martyna Nikodym

Psychiatra w Centrum Kontakt

Psychoterapeuta w Centrum Kontakt

Rola edukacji seksualnej i psychoterapii…

w minimalizowaniu ryzykownych zachowań seksualnych wśród młodzieży i młodych dorosłych cierpiących z powodu zaburzeń psychicznych

Rozwój psychoseksualny człowieka jest złożonym procesem zależnym od czynników biologicznych, psychicznych i kulturowych. Należy jednak wziąć pod uwagę, iż o ile uwarunkowania biologiczne uważane są za względnie stałą podstawę dla rozwoju seksualnego, to wpływy psychiczne i środowiskowe ulegają zmianom (Beisert, 2006). Wiek dorastania jest okresem kluczowych przemian w życiu młodego człowieka. Ten czas obejmuje zmiany na poziomie fizjologicznym, poznawczym, behawioralnym, intelektualnym, emocjonalnym oraz w relacji jednostka-otoczenie. Przejawem prawidłowego rozwoju psychoseksualnego jest uwzględnienie powyższych sfer ściśle związanych z seksualnością. Zgodnie z tą myślą seksualność jako taka nie stanowi wartości autonomicznej, a jest jednym z wymiarów życia osoby. Według autorskiego modelu E. Rojewskiej (2018), na integrację seksualną młodzieży składa się sześć komponentów:

  • przyjmowanie integralnej i pozytywnej wizji seksualności człowieka,
  • akceptacja tożsamości płciowej i związanych z nią ról,
  • dojrzałość seksualna w aspekcie biologicznym,
  • dojrzałość emocjonalnego wymiaru seksualności,
  • psychizacja (znajomość funkcjonowania własnego organizmu, umiejętność rozpoznawania i opanowania sił popędowych ze względu na wyższe cele (za: Chlewiński, 1987, s. 16-17)
  • oraz humanizacja seksualności.

Aby młody dorosły z powodzeniem mógł realizować wyżej wymienione wyzwania niezbędne jest stabilne otoczenie odgrywające ogromną rolę w kształtowaniu podstawowych wzorów ekspresji emocjonalnej czy modelowaniu postaw wobec seksualności. Otrzymywane wsparcie zapewnia nastolatkom i młodym dorosłym poczucie zrozumienia i możliwość refleksji nad stresującą sytuacja życiową a w konsekwencji powstrzymywanie się od podejmowania działań, które mogą być szkodliwe dla ich zdrowia psychicznego i dobrego samopoczucia (Baiden i in., 2018; Pilarczyk, 2019).

Zachowania ryzykowne w okresie młodzieńczym

Termin „zachowania ryzykowne” odnosi się do działań, które stwarzają zagrożenie dla zdrowia i życia, a także są niezgodne z normami społecznymi (Jessor i in., 1995). Do takich zachowań można zaliczyć między innymi przedwczesne lub ryzykowne praktyki seksualne, używanie substancji psychoaktywnych, zaburzenia odżywiania, zachowania związane z samobójstwem czy zabójstwem, stosowanie przemocy, ucieczki z domu. Badania wskazują na istotną zależność pomiędzy pojawiającymi się w wieku dorastania wskaźnikami nieprzystosowania społecznego a specyficznymi zachowaniami seksualnymi (wczesny wiek inicjacji seksualnej, przygodne kontakty seksualne, przemoc seksualna, wielość partnerów seksualnych, częste zmiany partnerów) (Caspi i in. 1997).

Psychoterapia w leczeniu zaburzeń seksualnych

Istotne jest, aby zrozumieć, jakie czynniki odgrywają rolę pomiędzy chorobami psychicznymi a podejmowaniem ryzykownych zachowań seksualnych przez młodych dorosłych. Jedna z hipotez dowodzi, że osoby ze zdiagnozowaną chorobą psychiczną (ang. SMHC – Severe Mental Health Condition) doświadczyły traumatycznych zdarzeń i(lub) były narażone na nadużycia we wczesnym dzieciństwie, które odbijają swe piętno zarówno na ich zdrowiu psychicznym jak i seksualnym w późniejszych latach (Maniglio, 2009; Sobański i in., 2013).

W analizowaniu przyczyn warunkujących zaburzony rozwój seksualny może pomóc psychoterapia, która często stosowana jest w leczeniu psychogennych zaburzeń seksualnych. Problemy natury seksualnej pojawiają się w większości procesów psychoterapeutycznych. Psychoterapia zaburzeń seksualnych to kompleksowe podejście, które przyjmuje formę krótkoterminowych oddziaływań skupiających się na zniesieniu lub zmniejszeniu objawów dysfunkcji. Zwykle zintegrowana jest z całym procesem leczenia (farmakoterapia i(lub) metody behawioralne). W leczeniu zaburzeń seksualnych stosuje się przede wszystkim terapię poznawczo-behawioralną (CBT).

Czynniki psychologiczne związane z zaburzeniami seksualnymi

Wewnętrzna i zewnętrzna stygmatyzacja chorób psychicznych stwarza barierę w tworzeniu zdrowych romantycznych relacji związanych ze zdrowiem seksualnym. Niska samoocena oraz wysoki poziom wewnętrznej stygmatyzacji wśród młodych dorosłych cierpiących na zaburzenia psychiczne może prowadzić do wrażenia odrzucenia przez bliską osobę i późniejszej utraty pewności siebie. Silna potrzeba bycia w romantycznej relacji może wiązać się z częstszym angażowaniem się w niebezpieczne praktyki seksualne wynikające z lęku przez dezaprobatą czy utratą partnera. Wewnętrzna stygmatyzacja chorującej osoby może mieć wpływ na tworzenie związku z partnerem, który nie respektuje jej granic seksualnych. Collins i współpracownicy (2008) przeprowadzili badanie, z którego wynika, że aż 20% młodych kobiet z SMHC odbywało stosunek seksualny z osobą, której nie lubiło. Inne badania podają, że wśród grupy kobiet w wieku od 16 do 19 lat z diagnozą choroby dwubiegunowej afektywnej odnotowano wyższe wskaźniki niechcianej ciąży (Daley i in., 2000).

Niektóre zaburzenia psychiczne, jak zaburzenie osobowości z pogranicza (ang.  BPDBordeline Personality Disorder) posiadają charakterystyczne cechy predysponujące do ryzykownych zachowań seksualnych. Wśród zasadniczych aspektów, które mogą negatywnie wpływać na zachowania seksualne osób z BPD można wyróżnić: impulsywność, niestabilne, intensywne relacje interpersonalne, niski poziom kontroli emocjonalnej, brak spójnego przeżywania własnej seksualności. Chociażby impulsywność w podejmowaniu decyzji o odbyciu stosunku seksualnego może wiązać się z mniej konsekwentną antykoncepcją (Daley i in., 2000; Zanarini i in., 2003; Imacka i Bulska, 2012).

Można przypuszczać, że nieprawidłowe wzorce przystosowawcze nabyte w okresie dzieciństwa prognozują specyficzne zachowania w sferze seksualnej. Wczesna inicjacja seksualna młodzieży stwarza większe ryzyko nieplanowanej ciąży oraz zakażeń przenoszonych drogą płciową niż u dorosłych. Badania potwierdzają, że około 2/3 chorób przenoszonych drogą płciową (AIDS, opryszczka narządów płciowych, wirusowe zapalenia wątroby, rzeżączka, świerzb, wszawica łonowa) występuje u osób poniżej 26 roku życia (Dębska i Bielawska, 2002; Imacka i Bulska, 2012; Woynarowska, 2014). Co więcej, badania przeprowadzone na 21-latkach z rozpoznaniem choroby psychicznej donoszą o ich częstszych doświadczeniach z odbywaniem stosunków płciowych bez zabezpieczeń oraz o historii chorób przenoszonych drogą płciową. Te same badania podają, że osoby z podwójną diagnozą (zaburzenie psychiczne oraz nadużywanie substancji psychoaktywnych) jeszcze częściej podejmują ryzykowne zachowania seksualne oraz narażone są na choroby przenoszone droga płciową (Ramrakha i in.,2000).

Rola edukacji seksualnej w kreowaniu prozdrowotnych nawyków

Koniecznym wydaje się nagłośnienie potrzeby prowadzenia świadomej edukacji seksualnej wśród dzieci i młodzieży. To nie tylko nauka o aspektach biologicznych, psychicznych i kulturowych wpływających na seksualność człowieka, przede wszystkim młody człowiek uczy się tego, jak świadomie kierować własną seksualnością, jakie są jego granice seksualne, czy jak odróżnić normę od patologii seksualnych.

Zgodnie z wytycznymi WHO, holistyczna edukacja seksualna powinna opierać się na:

  1. Edukacja seksualna powinna być dostosowana do wieku, stopnia rozwoju młodych osób i zdolności rozumienia, a także do kultury, z jakiej się wywodzą, uwzględniając społeczno-kulturową tożsamość płci. Powinna też odnosić się do rzeczywistej sytuacji, w jakiej żyją młodzi ludzie.
  2. Edukacja seksualna oparta jest na prawach człowieka (seksualnych i reprodukcyjnych).
  3. Edukacja seksualna oparta jest na koncepcji holistycznie rozumianego dobrostanu, w tym zdrowia.
  4. Edukacja seksualna jest trwale oparta na równości płci, samostanowieniu i akceptacji różnorodności.
  5. Edukacja seksualna rozpoczyna się w momencie narodzin.
  6. Edukację seksualną należy rozumieć jako wkład w kierunku sprawiedliwego i samostanowiącego społeczeństwa, zarówno w odniesieniu do jednostek, jak i wspólnoty.
  7. Edukacja seksualna oparta jest na aktualnych / sprawdzonych informacjach naukowych.

Edukacja seksualna ma na celu uzyskanie następujących rezultatów:

  1. Stworzenie społecznego klimatu tolerancji, otwartości i szacunku w odniesieniu do seksualności, różnych stylów życia, postaw i wartości.
  2. Respektowanie różnorodności seksualnych, różnorodności związanych z płcią i świadomości dotyczącej tożsamości seksualnej i ról przypisywanych płciom.
  3. Umacnianie ludzi w dokonywaniu świadomych wyborów w oparciu o zrozumienie i odpowiedzialne zachowania zarówno w odniesieniu do siebie, jak i partnera. Zapewnia świadomość i wiedzę dotyczącą ludzkiego ciała, jego rozwoju i funkcjonowania, zwłaszcza w odniesieniu do seksualności.
  4. Uświadomienie i zdobycie wiedzy na temat ludzkiego ciała.
  5. Zapewnienie zdolności do rozwoju jako jednostki seksualnej, nauczenie się wyrażania uczuć i potrzeb, doświadczania w przyjemny sposób seksualności i rozwinięcia ról płciowych i tożsamości seksualnej.
  6. Umożliwienie zdobycia odpowiednich informacji o fizycznych, kognitywnych (poznawczych), społecznych, emocjonalnych i kulturowych aspektach seksualności, antykoncepcji, zapobieganiu chorobom przenoszonym drogą płciową i HIV, a także wymuszeniach seksualnych.
  7. Zapewnienie koniecznych umiejętności życiowych umożliwiających radzenie sobie z seksualnością i związkami.
  8. Zapewnienie dostępu do informacji i poradnictwa oraz usług medycznych, zwłaszcza w przypadku problemów i pytań dotyczących seksualności.
  9. Prowadzenie rozważań na temat seksualności i różnych norm i wartości w odniesieniu do praw człowieka mającego na celu rozwój własnego krytycznego podejścia.
  10. Umożliwienie budowania związków, w których istnieje obopólne zrozumienie, związków opartych na równości oraz szacunku dla potrzeb innych osób i wyznaczonych przez nie granic. To z kolei przyczynia się do zapobiegania wykorzystywaniu seksualnemu i przemocy.
  11. Rozwój zdolności komunikowania się na temat seksualności, emocji i związków, jak również znajomość właściwego języka umożliwiającego komunikacje w tym zakresie. (WHO, 2012, s. 27).

Niestety niewiele jest informacji na temat skutecznego szerzenia edukacji w zakresie zdrowia seksualnego wśród młodych dorosłych z zaburzeniami psychicznymi. Populacja ta często nie posiada podstawowej wiedzy odnośnie planowania bezpiecznej ciąży, czy zapobieganiu chorobom przenoszonych droga płciową. Ich opiekunowie zazwyczaj widzą w nich wrażliwe, cierpiące istoty, które należy chronić przed doświadczeniami seksualnymi, czy potencjalnym rozczarowaniem miłosnym. Taka postawa wzmacnia stereotyp o rzekomej deseksualizacji osób z zaburzeniami psychicznymi, które nie są w stanie stworzyć bliskiej relacji, czy prowadzić życia seksualnego. Okazuje się, że młode osoby chorujące psychiczne potrafią angażować się w każdy typ intymnej relacji – niezbędne jest jednak oferowanie im więcej wsparcia, troski i zrozumienia. Edukacja dzieci, nastolatków i młodych dorosłych w zakresie zdrowia seksualnego wydaje się być niezbędna, aby uzyskać poprawę w świadomym kierowaniu własnych decyzji seksualnych i tworzeniu bezpiecznych relacji intymnych (Gowen, 2011).

W tej sytuacji przydatne może być skorzystanie z pomocy specjalisty psychoterapeuty-seksuologa, który przyjrzy się kwestiom problemowym sfery psycho-seksualnej.

Podstawowe obszary pracy psychoterapeuty-seksuologa w zakresie leczenia zaburzeń seksualnych to:

  • Wsparcie rozwoju psychoseksualnego dzieci i młodzieży;
  • Formowanie kobiecości – męskości u dzieci i młodzieży;
  • Pomoc w przezwyciężaniu problemów emocjonalnych okresu dojrzewania;
  • Pomoc w pokonywaniu trudności związanych z brakiem akceptacji orientacji seksualnej;
  • Pomoc z trudnością ujawnienia orientacji seksualnej;
  • Pomoc w dostrzeganiu i zrozumieniu różnic płciowych w kształtowaniu tożsamości psychoseksualnej;
  • Ograniczanie ekspresji seksualnej dziecka (np. masturbacja dziecięca, ekshibicjonizm dziecięcy, voyeryzm);
  • Minimalizowanie nadmiernego zainteresowania seksualnością, pornografią;
  • Profesjonalne zapoznanie nastolatka z edukacją zdrowia seksualnego i seksualnością.

W KONTAKT – Centrum Psychoterapii i Rozwoju prowadzimy profesjonalną psychoterapię seksuologiczną.

Specjaliści pracujący z dziećmi w leczeniu zaburzeń sfery seksualnej:

Specjaliści pracujący z osobami dorosłymi w leczeniu zaburzeń sfery seksualnej:

Kamila Fidziukiewicz

Psychoterapia zaburzeń seksualnych w Centrum Kontakt

Piśmiennictwo

Beisert, M. (2006). Rozwojowa norma seksuologiczna jako kryterium oceny zachowań seksualnych dzieci i młodzieży. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 5(3), 43-57.

Baiden, P., Stewart, S. L., Fallon, B. (2018). Rola negatywnych doświadczeń w dzieciństwie jako uwarunkowań samookaleczeń bez intencji samobójczych wśród dzieci i młodzieży. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 17(3), 102-137.

Caspi, A., Begg, D., Dickson, N., Harrington, H., Langley, J., Moffitt, T. E., & Silva, P. A. (1997). Personality differences predict health-risk behaviors in young adulthood: evidence from a longitudinal study. Journal of personality and social psychology, 73(5), 1052.

Daley, S. E., Burge, D., & Hammen, C. (2000). Borderline personality disorder symptoms as predictors of 4-year romantic relationship dysfunction in young women addressing issues of specificity. Journal of Abnormal Psychology, 109, 451-460.

Dębska, U., Bielawska, I. (2002). Ku prozdrowotnemu stylowi życia, w kontekście zagrożeń cywilizacyjnych. Adv Clin Exp Med., 11 (supl.1), 87-90.

Gowen, L. K. (2011). How mental health challenges impact the sexual and relational health of young adults. Focal point: Youth, young adults, & mental health. Healthy Relationships.

Imacka, J.,  Bulsa, M. (2012). Ryzykowne zachowania seksualne młodzieży jako czynnik zwiększający ryzyko zakażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową. Hygeia Public Health, 47(3), 272-276.

Jessor, R., Van Den Bos, J., Vanderryn, J., Costa, F. M., Turbin, M. S. (1995). Protective factors in adolescent problem behavior: Moderator effects and developmental change. Developmental psychology, 31(6), 923.

Maniglio, R. (2009). The impact of child sexual abuse on health: A systematic review of reviews. Clinical Psychology Review, 29, 647-657.

Ramrakha, S., Caspi, A., Dickson, N., Moffitt, T. E., & Paul, C. (2000). Psychiatric disorders and risky sexual behaviour in young adulthood: Cross sectional study in birth cohort. British Medical Journal, 321, 263-266.

Rojewska, E. (2018). Integracja seksualna młodzieży jako wyraz dojrzałości seksualnej. Przegląd Pedagogiczny, (1), 204-226.

Sobański, J. A., Klasa, K., Müldner-Nieckowski, Ł., Dembińska, E., Rutkowski, K., & Cyranka, K. (2013). Seksualne wydarzenia urazowe a obraz zaburzeń nerwicowych–objawy związane i nie związane z seksualnością. Psychiatria Polska, 47(3).

WHO, B. (2012). Standardy edukacji seksualnej w Europie. Podstawowe zalecenia dla decydentów oraz specjalistów zajmujących się edukacją i zdrowiem.

Woynarowska, B., Oblacińska, A. (2014). Stan zdrowia dzieci i młodzieży w Polsce. Najważniejsze problemy zdrowotne.

Wróblewska, W. (1998). Nastoletni Polacy wobec seksualności. SGH, Warszawa.

ADHD – Zespół nadpobudliwości ruchowej z deficytem uwagi

ADHD

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ang. Attention-deficit/hyperactivity disorder, ADHD), znany również jako zespół hiperkinetyczny (ang. Hyper kinetic syndrome, HKS), postrzegany jest jako zaburzenie neurorozwojowe wpływające niekorzystnie na zdolność utrzymywania uwagi oraz kontrolowania swoich odruchów z obecnym silnym stanem pobudzenia wewnętrznego.

Zazwyczaj ADHD diagnozowane jest w wieku szkolnym, ale objawy są często widoczne już wcześniej. Na ADHD mogą też cierpieć nastolatki i dorośli.

Według różnych źródeł częstość występowania ADHD waha się na poziomie od 3 do 10% u dzieci w wieku szkolnym oraz na poziomie 4–5% u dorosłych. Meyers i wsp. wykazali, że aż u 50–80% dzieci, u których rozpoznano ADHD, skutki tego zaburzenia występowały także później. Położenie geograficzne praktycznie nie ma wpływu na częstość występowania ADHD.

Objawy ADHD

Objawy ADHD dzielą się na 3 grupy:

Nadmierna ruchliwość

Dziecko jest nadmiernie ruchliwe, nie umie spokojnie siedzieć, stać w jednym miejscu, wierci się, biega, chodzi bez celu, często zdaje się nie słuchać, tego, co się do niego mówi, wtrąca się lub rozmawia na zajęciach, jest głośne w zachowaniu i w zabawie, przeszkadza innym.

Zaburzenia koncentracji uwagi

Dziecko łatwo się rozprasza i traci koncentrację, jest nieuważne, często nie wypełnia poleceń rodziców i nauczycieli – wydaje się, że ich nie rozumie, zadania i obowiązki wykonuje niedbale, nie zwraca uwagi na szczegóły, często nie kończy rozpoczętego zadania lub zabawy, łatwo rozprasza się pod wpływem minimalnych bodźców, często gubi swoje rzeczy, zapomina o codziennych obowiązkach.

Nadmierna impulsywność

Dziecko działa bez uprzedniego zastanowienia i rozważenia ewentualnych konsekwencji („najpierw robi, potem myśli”), jest niecierpliwe, niespokojne, często nie potrafi czekać na swoją kolej w grupie, uczestniczy w niebezpiecznych zabawach, nie wykazując przy tym lęku.

ADHD rozpoznaje się, jeśli u dziecka występują objawy ze wszystkich tych trzech grup i jeśli są obecne już przed 7 r.ż. dziecka, w przynajmniej dwóch różnych środowiskach (np. w domu i w szkole).

Do niedawna uważano, że ADHD znacznie częściej występuje u chłopców niż u dziewcząt, ale obecnie przyjmuje się, że częstość występowania u obu płci jest podobna. Istnieje jednak pewna różnica pod względem obrazu zaburzenia: u chłopców dominują objawy nadmiernej ruchliwości, przez co łatwiej jest dostrzec ich problem, a u dziewczynek – zaburzenia koncentracji uwagi.

Istnieją jednak spekulacje, czy ADHD powinno traktować się jako chorobę, czy też „produkt rzekomo niespokojnych czy nawet wrogich dzieciom czasów, w jakich żyjemy”. Mowa o szybkim rozwoju technologicznym, który nastąpił w ciągu ostatnich 20-30 lat. Digitalizacja środowiska, a zatem wzrastające pokolenie obrazkowe, wymusza radykalne przekształcenia komunikacji międzyludzkiej. Pojawiły się nowe wymagania społeczne utrzymane w stylu szybkich, wyrazistych, dynamicznych treści, za którymi mózg nie jest w stanie nadążyć.

Przyczyny ADHD

Za zaburzenia nie są odpowiedzialne wyłącznie czynniki społeczno-kulturowe. Obecnie badacze podają, że ADHD powstaje w wyniku współistnienia wielu przyczyn – genetycznych, biologicznych, psychologicznych i innych.

Czynniki genetyczne

Badania wykonane wśród rodzin, bliźniąt oraz adaptowanych dzieci wykazały, że dzieci z ADHD czterokrotnie częściej niż inne dzieci mają rodzeństwo, rodziców lub innych krewnych z utrzymującymi się hiperkinetycznymi objawami.

Większość badaczy zgadza się ze stwierdzeniem, iż zaburzenia czynności mózgu powstałe we wczesnym dzieciństwie z powodu patologii występującej w czasie ciąży lub porodu (przedwczesny poród, niedożywienie lub nieprawidłowe żywienie matki, stosowanie leków, spożywanie alkoholu, zażywanie narkotyków, ciężki poród) mają wpływ na występowanie ADHD.

Wykazano również zależność pomiędzy paleniem papierosów przez matki w czasie ciąży a podwyższonym ryzykiem posiadania dziecka z nadpobudliwością psychoruchową.

Wpływ nieodpowiedniego środowiska również oddziałuje na profil genetyczny dziecka. Błędy wychowawcze mogą pogłębiać objawy ADHD.

Zmiany biologiczne

Dowiedziono, że u dzieci chorujących na ADHD występują zmiany neurobiologiczne głównie w strukturze hipokampu, odpowiedzialnego za regulację emocji i motywacji, procesy uczenia się i pamięci oraz za zmiany w ciele migdałowatym, które steruje procesami emocjonalnymi, uczeniem się, przeżywaniem negatywnych emocji, czy rozumieniem bodźców emocjonalnych. W przypadku ADHD pojawia się zaburzenie przemiany niektórych neuroprzekaźników – dopaminy i noradrenaliny. Te neuroprzekaźniki regulują czynności związane z aktywnością motoryczną, emocjami, koncentracją uwagi oraz pamięcią operacyjną. Można to również potwierdzić dzięki stosowaniu leków łagodzących objawy tego zaburzenia, w skład których wchodzą dopamina i noradrenalina. Dopamina pełni ważną funkcję w zakresie pamięci roboczej, a noradrenalina wpływa na czujność i uwagę.

Wpływ odżywiania

Wśród licznych badań koncentrujących się nad wpływem odżywiania na występowanie ADHD, pojawiła się hipoteza, że w porównaniu z osobami zdrowymi dzieci i młodzież z ADHD mogą spożywać niewłaściwą lub niewystarczającą ilość substancji odżywczych, szczególnie kwasów tłuszczowych omega-3, omega-4 oraz omega-6. Zaobserwowano, że karmienie dzieci produktami spożywczymi bogatymi w cukier oraz słodziki zwiększa ich nadpobudliwość. Jednak bardziej szczegółowe badania nie potwierdziły, że cukier i konserwanty zawarte w pokarmach są przyczyną nadpobudliwości. Niektórzy badacze dochodzą do wniosku, że ścisła dieta może być cenna w łagodzeniu objawów ADHD.

Zdania na temat związku nowych technologii a objawami ADHD są rozbieżne. Podczas gdy jedni naukowcy próbują udowodnić negatywny wpływ technologii na mózg, w szczególności w fazie jego rozwoju, inni proponują stosowanie gier komputerowych w celu poprawy jakości uczenia się i koncentracji uwagi u takich dzieci.

Rozpoznanie ADHD u dzieci i dorosłych

Jeżeli rodzice podejrzewają, ze ich dziecko cierpi na ADHD, wówczas powinni zgłosić się do lekarza rodzinnego, aby skierował ich dziecko do psychiatry dziecięcego lub pediatry doświadczonego w leczeniu dzieci z ADHD. Po przeprowadzeniu wymaganych badań, stawiana jest diagnoza wraz z sugestiami odnośnie odpowiedniego leczenia.

Należy zauważyć, że ADHD rozpoznane u dzieci nie ustępuje u dorosłych, choroba pozostaje, ale jej objawy ulegają zmianie. Diagnozując ADHD, uwzględnia się całą dostępną dokumentację medyczną pacjenta oraz ocenę jego stanu psychopatologicznego. Rozpoznanie ADHD u dzieci jest łatwiejsze dla specjalisty, ponieważ można dziecko zobaczyć i ocenić tu i teraz, natomiast dużo trudniej jest zdiagnozować ADHD u osoby dorosłej, jeżeli rozpoznanie nie zostało postawione w dzieciństwie. Zalecenia diagnostyczne wymagają, aby objawy ADHD wystąpiły do 12. roku życia, a jest to trudne do ustalenia w przypadku pacjentów w starszym wieku.

Rozpoznanie ADHD wymaga przeprowadzenia wywiadu z rodzicami (opiekunami) dziecka lub obserwacji jego zachowania podczas np. wspólnej zabawy. Dokładne badania neurologiczne i psychiatryczne są bardzo istotne, ponieważ objawy domniemanego zaburzenia hiperkinetycznego mogą być w rzeczywistości spowodowane innymi dolegliwościami fizycznymi lub emocjonalnymi.

Przy stawianiu diagnozy konieczne jest wykluczenie innych zaburzeń psychicznych, czy problemów, które mogą powodować podobne trudności w funkcjonowaniu jak u dziecka z ADHD. Mowa o: zaburzeniach lękowych, zaburzeniach zachowania, zaburzeniach adaptacyjnych wywołanych stresującymi wydarzeniami lub nowymi sytuacjami w życiu dziecka, niepełnosprawność intelektualna, trudności w opanowywaniu umiejętności szkolnych. Wykluczeniu powinny również ulec choroby somatyczne i neurologiczne: choroby tarczycy, padaczka, tiki, skutki zażywania środków psychostymulujących, działania niepożądane stosowanych leków, alergie, czy problemy ze wzrokiem i (lub) słuchem.

W diagnostyce ADHD często spotykane jest współwystępowanie innych zaburzeń psychicznych. W ocenie dzieci cierpiących na ADHD można stwierdzić objawy zaburzeń opozycyjno-buntowniczych, zaburzeń zachowania, zaburzeń lękowych, depresyjnych lub tiki.

Leczenie ADHD

 Leczenie należy rozpocząć jak najwcześniej, aby uniknąć powstawania dodatkowych zaburzeń. Przede wszystkim warto przeprowadzić psychoedukację, czyli udzielnie niezbędnych informacji o tym, czym jest ADHD, co je powoduje i jak się je leczy. W ramach psychoedukacji omawia się wraz z opiekunami terapeutyczne metody postępowania w przypadku niepożądanych zachowań dziecka oraz pomoc dziecku w radzeniu sobie z tymi objawami.

Obecnie zgodnie z europejskimi zaleceniami klinicznymi (ESCAP, 2004) leczenie powinno obejmować psychoterapię dopasowaną do konkretnych potrzeb małego pacjenta wraz ze wskazówkami udzielanymi rodzicom i nauczycielom, nadzór nad odżywianiem oraz w razie konieczności podawanie leków.

Bardzo ważne jest początkowe niefarmakologiczne leczenie choroby: terapia indywidualna, np. poznawczo-behawioralna, relaksacja i nauka zdolności do panowania nad stresem, nauka organizowania swoich zajęć, planowanie kalendarza dziennego, treningi i terapia rodzinna. Zaleca się objąć leczeniem także członków rodziny. Często postrzeganie własnej choroby pozwala pacjentom inaczej spojrzeć na zdarzenia z przeszłości. Pacjentom zaleca się też zwiększenie aktywności fizycznej.

Konsekwencje nieleczonego ADHD

W przypadku niepodjęcia odpowiedniego leczenia, u małych pacjentów powstają zazwyczaj kolejne zaburzenia. Pomimo zdolności i inteligencji ich wyniki w szkole pogarszają się, a ciągłe porażki sprawiają, że tracą pewność siebie, stają się smutne lub agresywne. Ich zachowanie sprawia, że są nielubiane lub stają się postrachem dla rówieśników.

Te zaburzenia behawioralne często przyjmują formę błędnego koła. Dzieci stwierdzają, że poprawa ich sytuacji jest praktycznie niemożliwa, nawet jeżeli się starają. W związku z tym zaczynają oczekiwać porażki, co wyrażają przez absolutną odmowę posłuszeństwa, bunt i upór, które tylko pogarszają istniejące objawy.

Takie sytuacje przysparzają cierpienia także rodzicom. Doniesienia na temat złego zachowania dziecka są coraz częstsze, podobnie jak nieustanne oskarżenia o niewłaściwe wychowanie dziecka. Przez to, niektóre rodziny zaczynają żyć w izolacji. Kary i wymierzane konsekwencje stosowane wobec dzieci pogarszają tylko ich objawy.

Rodzice dzieci cierpiących na poważne zaburzenia hiperkinetyczne, nieleczone przez długi czas, często muszą samotnie borykać się z licznymi problemami w szkole jak i różnorodnymi problemami występującymi w sytuacjach społecznych.

Bibliografia:

  • Badura, F., Trott, G. E. ADHD: Syndrom dziecka nadpobudliwego. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, znany również jako zespół hiperkinetyczny (HKS). Medice Arzneimittel Pütter GmbH & Co. KG.
  • Barkley, R. A., & Murphy, K. R. (2006). Attention-deficit hyperactivity disorder: A clinical workbook. Guilford Press.
  • Foley, M. (2011). A comparison of family adversity and family dysfunction in families of children with attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) and families of children without ADHD. Journal for Specialists in Pediatric Nursing16(1), 39-49.
  • Gaidamowicz, R., Deksnytė, A., Palinauskaitė, K., Aranauskas, R., Kasiulevičius, V., Šapoka, V., & Aranauskas, L. (2018). ADHD–plaga XXI wieku?. Psychiatr. Pol52(2), 287-307.
  • Meyers, K., Golden, R. N., & Peterson, F. (2010). The Truth about ADHD and Other Neurobiological Disorders. Infobase Publishing.

Kamila Fidziukiewicz

Zobacz: Diagnostyka zaburzeń rozwojowych w Centrum Kontakt

Zdjęcie:  Michał Parzuchowski z Unsplash

W czym może pomóc psychoterapia?

W czym może pomóc psychoterapia?

Psychoterapia jako samodzielna forma pomocy oraz w połączeniu z farmakoterapią staje się coraz bardziej popularnym sposobem leczenia zaburzeń i chorób psychicznych. Podczas sesji terapeutycznej wykwalifikowany terapeuta pomaga pacjentowi zidentyfikować i przepracować czynniki, które mogą wywoływać objawy zaburzenia psychicznego, utrudniać codzienne funkcjonowanie czy odbierać radość życia. Poszukując pomocy terapeutycznej można spotkać różne jej formy. Dobór rodzaju psychoterapii powinien zależeć od stanu zdrowia pacjenta oraz jego indywidualnych potrzeb i preferencji.

Rodzaje psychoterapii

Istnieje kilka rodzajów psychoterapii. Każdy z nich może być odpowiedni dla innej, specyficznej grupy osób. Przed wyborem formy oddziaływań terapeutycznych warto zastanowić się, jakie są nasze preferencje, cele do zrealizowania, a także obawy wobec terapii. Pozwoli to bardziej świadomie i z większym dopasowaniem wybrać psychoterapię odpowiednią dla siebie.

Terapia indywidualna

Uczestniczy w niej jedynie pacjent i terapeuta. Polecana szczególnie osobom borykającym się z zaburzeniami osobowości (w wariancie psychoterapii psychodynamicznej długoterminowej). Dla osób zgłaszających się z objawami depresji czy lęku często polecana jest terapia poznawczo-behawioralna.

Terapia grupowa

Uczestniczy w niej kilku pacjentów (zwykle 6-12), najczęściej jest prowadzona przez dwójkę terapeutów. Jest to rodzaj terapii, w którym pacjenci mają możliwość podzielenia się swoimi doświadczeniami, w tym związanymi z przeżywanymi zaburzeniami psychicznymi, oraz sposobami radzenia sobie z objawami. Pracują nad sobą w mikro-społeczności osób realizujących podobne cele i rozumiejących wzajemnie swoje trudności.

Terapia par, terapia małżeństw

Jest to rodzaj terapii, który pomaga osobom pozostającym w związku partnerskim, kiedy przeżywane trudności dotyczą przede wszystkim relacji między sobą, dotyczą zaburzeń intymności i więzi. Daje ona możliwość pogłębienia rozumienia mechanizmów tego, co dzieje się w relacji oraz odkrywania, jakie zmiany w komunikacji i zachowaniu mogą pomóc w zwiększeniu jakości relacji i wzmocnieniu więzi czy też pozwala ustalić jasne zasady wspólnego życia.

Terapia rodzinna

Zwykle prowadzona w podejściu systemowym, zakładającym istotność wpływu każdej z osób wchodzących w skład rodziny na jej funkcjonowanie. Najczęściej uczestniczy w niej cała rodzina, a założeniem terapii systemowej jest zrozumienie jakie relacje łączą blisko związane osoby, jak na siebie wzajemnie wpływają, co decyduje o przeżywanych przez nich trudnościach. Terapia rodzinna jest często zalecana w wypadku choroby psychicznej jednej z osób, którą pozostali członkowie rodziny się opiekują. Zawiera wtedy także elementy edukacji psychologicznej, dotyczącej rozumienia i postępowania z osobą przeżywającą określone zaburzenia.

Powody zgłoszenia się na psychoterapię

Osoby zastanawiające się nad podjęciem psychoterapii często mają wrażenie, że powinny same poradzić sobie z problemami. Taka postawa może opóźniać podjęcie leczenia i dodatkowo pogłębiać złe samopoczucie. Pozwolenie sobie na spojrzenie z dystansu, włączenie profesjonalisty do pomocy sobie, to ważny krok w kierunku lepszego samopoczucia. Pacjenci zgłaszają się na konsultacje terapeutyczne z wielu powodów, przyjrzyjmy się tym najczęstszym:

Depresja

Objawy związane z depresją są coraz lepiej rozpoznawane przez samych pacjentów. Jest to zaburzenie znane. Według badań może obejmować nawet 10% populacji. Wśród objawów depresji można wymienić: obniżony nastrój, zniechęcenie wobec dawniej cieszących aktywności, trudności z koncentracją, zapamiętywaniem oraz podejmowaniem decyzji. Osoby borykające się z symptomami depresji doświadczają często poczucia winy, bezradności i negatywnie oceniają własną wartość. Innymi objawami depresji są drażliwość i niepokój, chwiejność nastroju, płaczliwość. Może ona się także przejawiać w formie dolegliwości somatycznych, np. bólu głowy czy dysfunkcji przewodu pokarmowego, które nie ustępują mimo leczenia, a także zaburzeń funkcji seksualnych. W nasilonym stadium depresji pojawiają się myśli czy tendencje samobójcze, brak apetytu, bezsenność, izolacja społeczna ( źródło: webmd ).

Popularnym sposobem autodiagnozy depresji jest wypełnienie testu opracowanego przez amerykańskiego psychiatrę prof. Aarona Becka (Test Becka do wykonania online). Jeśli wynik punktowy okaże się wysoki, świadczący o możliwości przeżywania depresji, należy skonsultować się z lekarzem psychiatrą i (lub) psychoterapeutą.

Zaburzenia lękowe, nerwica

Pewna doza niepokoju jest nam w życiu potrzebna (tzw. eustres). Pomaga reagować na potencjalne zagrożenia, przyspiesza nasze działanie, pomaga skupić uwagę i zwykle mija wraz z ustąpieniem działania stresora. O lęku patologicznym mówimy wtedy, gdy uczucia te nie ustępują, stają się skrajne i niemożliwe do kontrolowania, co znacząco utrudnia codzienne życie. Objawy lękowe często przyjmują postać somatyczną: uderzenia gorąca i zimna, kołatanie serca, ucisk w klatce piersiowej, problemy z oddychaniem. Jeśli chodzi o objawy psychologiczne lęku, występuje tak zwany efekt kuli śniegowej – zmartwienia stają się coraz większe, osoba doświadcza “gonitwy myśli”, co dodatkowo nasila sam lęk. Pacjenci często opisując objawy lęku mówią, że mają wrażenie, że za chwilę stanie się coś bardzo złego, umrą lub wpadną w stan choroby psychicznej (Źródło: depression.org).

Problemy seksualne

Pacjenci do seksuologa zgłaszają się najczęściej z powodu problemów w przyjemnym realizowaniu zbliżeń seksualnych lub braku oczekiwanych reakcji seksualnych. Mimo wstępnych intuicji, sugerujących, że problemy w sferze seksualności mogłyby wynikać głównie z przyczyn biologicznych, bardzo często okazuje się, że ich podłożem są przeżycia psychiczne, w tym zjawiska emocjonalne związane z tym, co dzieje się w relacji między partnerami. Z tego względu terapia seksuologiczna poprzedzona jest zwykle dokładną diagnozą obejmującą czynniki medyczne i psychologiczne.

Długotrwałe problemy emocjonalne

Powodem poszukiwania psychoterapii jest również długotrwałe przeżywanie trudności natury psychologicznej. Mowa tu o zaburzeniach osobowości, które wiążą się z szeregiem objawów utrudniających funkcjonowanie. Objawy te różnią się znacznie, w zależności od typu zaburzenia. Rozpoznawanych jest wiele typów zaburzeń osobowości. Pacjenci niekiedy próbują ustalić typ własnej osobowości na podstawie artykułów i klasyfikacji, jednak jest to trudne bez pomocy specjalisty. Zaburzone cechy osobowości są najczęściej przeżywane bez ich świadomości, co powoduje, że tylko kontakt z inną osobą, która posiada narzędzia do ich oceny, pozwala na ich właściwe rozpoznanie. Do typowych cech osobowości utrudniających życie należą: nadmierna zależność, tendencje do unikania jakichkolwiek trudności, egocentryzm, obsesyjna dokładność, bierna agresywność lub impulsywność, chwiejność emocjonalna, obniżona kontrola zachowań podyktowanych emocjami, deficyt empatii, teatralność zachowań, automatyczne unikanie bliskich relacji czy nieufność i wrogość.

Problemy w relacjach z bliskimi

To kolejna kategoria trudności, z powodu których pacjenci zgłaszają się na konsultacje. Problemy relacyjne często opisywane są jako brak satysfakcji z relacji, w które pacjent wchodzi, nieudane relacje rodzinne albo poczucie krzywdy i złego traktowania przez innych. Grupą osób doświadczających tego typu objawów są często osoby z zaburzeniami osobowości, np. osoba z osobowością zależną może przeżywać siebie jako bezwartościową, mieć ciągłą potrzebę uzyskiwania wsparcia od bliskich osób, konsultować każdą decyzję, co w konsekwencji ogranicza jej zdolność do prowadzenia samodzielnego, satysfakcjonującego życia. W procesie psychoterapii często zdarza się, że osoba doświadczająca siebie jako pokrzywdzoną i źle traktowaną, odkrywa zarówno swój wpływ na sytuację w której się znajduje, jak i siłę do wprowadzania w życiu zmian i przyjmowania za nie odpowiedzialności, co w konsekwencji zwiększa jej życiową satysfakcję i umożliwia samorealizację.

Czego dowiem się na terapii?

Uczestnik psychoterapii uzyskuje zwykle większe rozumienie siebie i wpływ na swoje życie. Odbywa się to w kilku płaszczyznach, które można opisać następująco:

  • Pacjent zaczyna rozumieć naturę, przyczyny i efekty swoich zachowań, emocji i myśli, zwłaszcza tych, które przyczyniają się do powstawania jego problemów i zaburzeń. Może się także dowiedzieć, jak je modyfikować.
  • Pacjent może zrozumieć i zidentyfikować problemy życiowe lub ważne zdarzenia, jak np.: poważna choroba, śmierć w rodzinie, utrata pracy lub rozwód, które mają znaczący wpływ na jego aktualne przeżywanie i zachowania.
  • Dzięki zrozumieniu przyczyn własnych reakcji i wpływu na swoje życie pacjent może odzyskać poczucie kontroli nad sobą i zwiększyć swój poziom zadowolenia, satysfakcji, autentyczności.
  • Pacjent może nauczyć się adaptacyjnych (zdrowych) sposobów radzenia sobie z trudnościami, w obliczu których był do tej pory bezradny lub reagował na nie w sposób patologiczny, np. przeżywając objawy zaburzenia psychicznego.

Martyna Nikodym

Psychoterapia w Centrum Kontakt

Photo by Richard Jaimes on Unsplash

Jak działa psychoterapia?

Jak działa psychoterapia?

Planując wizytę u psychoterapeuty wiele osób zastanawia się nad tym, w jaki sposób terapia działa. Wyobrażenia na ten temat mogą być nasycone obawami, nierealistycznymi oczekiwaniami czy scenami z filmów. W gabinetach terapeutycznych coraz częściej pojawiają się jednak osoby, które, mimo że nie korzystały dotychczas z pomocy terapeutycznej, doskonale wiedzą jakiego rodzaju pomocy specjalistycznej potrzebują i czego mogą w związku z nią oczekiwać. Niewątpliwie wciąż warto propagować wiedzę na temat psychoterapii i innych możliwości ochrony zdrowia psychicznego, także ze względów społecznych. Jak podaje Międzynarodowa Organizacja Zdrowia, w większości krajów europejskich zaburzenia psychiczne są główną przyczyną niepełnosprawności, odpowiedzialną za 30–40% przewlekłych zwolnień chorobowych i kosztują około 3% PKB ( źródło: WHO )

Fakty i mity na temat psychoterapii

Naukowość psychoterapii

W 2000 roku neurobiolog Eric Kandel otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny. Odkrył on neurologiczne mechanizmy pamięci i uznawany jest za człowieka, który “połączył mózg z psychiką”. Jest on także autorem słów: “psychoterapia jest biologicznym leczeniem, terapią mózgu. Powoduje trwałe, dające się zlokalizować zmiany w naszym mózgu”.

Warto o tym mówić, ponieważ wciąż często spotykanym mitem na temat terapii jest właśnie jej “nienaukowość”. Psychoterapia jest naukowo zweryfikowaną metodą leczenia. Ciągle projektowane są nowe badania, które aktualnie skupiają się już nie wokół potwierdzania jej skuteczności, ale mają na celu odpowiedzieć na pytanie: jakie czynniki wywołują zmianę?

Doradzanie

Mitów wokół psychoterapii jest oczywiście więcej. Zajmijmy się najpopularniejszymi z nich. Chyba najczęściej spotykanym stereotypem jest to, że “terapeuta powie pacjentowi dokładnie, co ten ma robić w życiu, a czego robić nie powinien, będzie dawał gotowe rozwiązania lub rady“. Psychoterapia dąży do zmiany wewnętrznej czyli zmiany myśli, emocji, zachowań czy osobowości. Nie może się to dokonać poprzez realizowanie czyjejś rady, lecz poprzez zmianę struktury osobowość lub zmianę schematów myślenia.

Przeszłość, dzieciństwo, rodzice

Podczas psychoterapii będę głównie rozmawiać o przeszłości, dzieciństwie i rodzicach”. To inny popularny mit związany głównie z przekonaniami na temat psychoterapii długoterminowej, a szczególnie psychodynamicznej (wywodzącej się z psychoanalizy). Owszem, podczas terapii wracamy do zdarzeń z przeszłości, ale najważniejszym elementem zdrowienia jest zwrócenie uwagi na to, co dzieje się z pacjentem w teraźniejszości, jak przeszłe wyobrażenia wpływają na jego życie i jaki dyskomfort powodują tu i teraz.

Farmakoterapia, zwolnienia, zaświadczenia

Innym błędnym założeniem na temat roli psychoterapeuty jest przekonanie, że może on przepisać leki czy wystawić zaświadczenie o niezdolności do pracy. Takie uprawnienia posiada jedynie lekarz specjalista. Zdarza się oczywiście, że lekarz psychiatra jest jednocześnie psychoterapeutą. Pacjent korzystający z psychoterapii u psychiatry może w razie konieczności uzyskać pomoc farmakologiczną, choć niektórzy psychiatrzy-psychoterapeuci nie decydują się na łączenie tych dwóch ról w relacji z tym samym pacjentem.

Zdarza się, że osoba trafia do terapeuty, ponieważ chce uzyskać jakiegoś rodzaju zaświadczenie. Może to być na przykład zaświadczenie o korzystaniu z pomocy psychologicznej w sytuacji rozwodu lub ustalenia opieki nad dziećmi. Takimi sprawami zajmują się najczęściej psychologowie pracujący w Poradniach Zdrowia Psychicznego czy Rodzinnych Ośrodkach Diagnostyczno-Konsultacyjnych.

Co leczy w psychoterapii?

Specyficzne czynniki leczące

Jako wspomniano wyżej w badaniach nad skutecznością psychoterapii istotnym zagadnieniem jest wyodrębnianie tzw. czynników leczących. Tematem tym zajął się w swoich projektach badawczych między innymi profesor Czesław Czabała, który jest dyrektorem Instytutu Psychologii Stosowanej oraz przedstawicielem Ministerstwa Zdrowia przy WHO ds. Zdrowia Psychicznego. Wyodrębnił on kilka czynników leczących w psychoterapii, między innymi:

  • odreagowanie tłumionych emocji,
  • uwolnienie się od przymusu ulegania tym emocjom,
  • zaakceptowanie swoich dawnych doświadczeń emocjonalnych,
  • odróżnienie ich od uczuć, jakie wywołują zdarzenia aktualne.

W jaki sposób realizują się powyższe czynniki leczące? Jak wygląda to w praktyce? Posłużmy się przykładem pacjenta z objawami lęku wobec ważnych osób: szefa, starszych rangą współpracowników, znajomych. Podczas sesji terapeutycznych pacjent będzie mógł odreagować swoje przeżycia emocjonalne, czyli o nich opowiedzieć. Może się okazać, że oprócz lęku czuje także np. gniew i złość na szefa i inne ważne osoby. Podczas dalszej pracy terapeutycznej istotne okaże się uwolnienie pacjenta od konieczności ciągłego przeżywania lęku, czyli poszerzenie zakresu przeżywanych uczuć wobec szefa (“oprócz tego, że czasem boje się szefa to zauważam, że jest wobec mnie pomocny, ale także, że mnie złości – co powoduje sprzeczne uczucia i w efekcie lęk”). W procesie psychoterapii może dojść do zaakceptowania dawnych doświadczeń emocjonalnych, co niesie za sobą uczucie ulgi i może przywracać równowagę oraz zmieniać narracje na temat własnego życia. Chodzi tu o zaakceptowanie trudnych doświadczeń z przeszłości, na przykład częstych awantur między rodzicami. Dzięki terapii możliwe stanie się nowe spojrzenie na te zdarzenia, zaakceptowanie takiej przeszłości oraz w konsekwencji odróżnienie uczuć z przeszłości (strach przed agresją domową) ze zdarzeniami teraźniejszymi (lęk w sytuacji zawodowej, np wobec szefa który mówi podniesionym głosem).

Niespecyficzne czynniki leczące

Inny badacz psychoterapii, Bruce E. Wampold, tłumacząc w jaki sposób terapia pomaga ludziom, zwraca uwagę na przekonanie po stronie pacjenta, że wybrane przez niego oddziaływanie terapeutyczne jest skuteczne i współpracuje on z terapeutą (tzw. niespecyficzne czynniki leczące). Wskazuje on również, że każde leczenie terapeutyczne dostarcza pacjentowi wyjaśnienia przeżywanych stresów, czyniąc je adaptacyjnymi. Oznacza to, że psychoterapia prowadzi pacjenta do zdrowych działań, może się to objawiać bardziej pozytywnymi myślami, tworzeniem lepszych relacji, bardziej odpowiednim wyrażaniem emocji, czy wprowadzanie innych pozytywnych zmian (źródło: APA).

Rozmowa, która leczy

Leczenie rozmową?

O psychoterapii mówi się często, że jest to “terapia rozmową”. Podczas tej rozmowy zachodzą wyżej wspomniane procesy leczące, sprzyjające doraźnym i trwałym zmianom. Słowa są tu nośnikiem informacji emocjonalnej. Pacjent relacjonując zdarzenia, uczucia, myśli, daje poznać terapeucie mechanizmy działania własnej psychiki, które odzwierciedlają się także w procesach neurobiologicznych. Rolą słów terapeuty jest między innymi przeformułowanie dotychczasowych sposobów funkcjonowania psychicznego pacjenta oraz przerwanie przymusu powtarzania niesatysfakcjonujących działań oraz przeżyć i w konsekwencji zmiana na poziomie funkcjonalnym, a także biologicznym (mózgowym).

Relacja terapeutyczna

Relacja terapeutyczna ma charakter intymny. To w gabinecie terapeutycznym mówimy o najskrytszych przeżyciach, pragnieniach czy dramatycznych wspomnieniach. Dlatego ważne, aby terapeuta w tej intymności wykazywał się profesjonalnym podejściem oraz przestrzegał zasad etyki (kodeks etyki psychoterapeuty SNP PTP). Ponadto rozmowy z terapeutą, szczególnie podczas terapii długoterminowej, często dotyczą ważnych i wyjątkowych momentów z życia pacjenta. Będąc w procesie terapeutycznym pacjent może otrzymać pierwszą pracę w zawodzie, zmienić stan cywilny, zostać rodzicem, utracić ważnego członka rodziny, czy też np. po raz pierwszy polecieć samolotem na wakacje bez objawów lęku panicznego. Terapeuta towarzyszy pacjentowi w tych ważnych momentach życia, staje się częścią jego opowieści o sobie, bywa punktem odniesienia w trudnych chwilach. Nie jest to jednak główny cel budowania i pozostawania przez dłuższy czas w relacji terapeutycznej. Formowanie tego rodzaju profesjonalnego związku (więź terapeutyczna, przymierze terapeutyczne) ma za zadanie między innymi zapewnić bezpieczne warunki do poznawania własnych procesów psychicznych, uczyć się warunków i granic bliskiej relacji z drugą osobą, a także doświadczyć tzw. odzwierciedlania emocji i reakcji pacjenta, co sprzyja poznawaniu przezeń własnych procesów psychicznych i akceptowaniu ich, rozumieniu oraz przejmowaniu nad nimi kontroli.

Martyna Nikodym

Psychoterapia w Centrum Kontakt

8 czerwca 2019 r. odbył się pierwszy dzień otwarty w Centrum Kontakt


Archiwalna informacja o dniu otwartym:

W sobotę, 8 czerwca 2019 r.,
zapraszamy mieszkańców Warszawy, a szczególnie dzielnicy Mokotów na
DZIEŃ OTWARTY

Dni otwarte stanowią okazję do zapoznania się z Centrum Psychoterapii i Rozwoju Kontakt.

Sobotę 8 czerwca rozpoczniemy wykładem pt. Zaburzenia snu dzieci i młodzieży – terapia poznawczo-behawioralna”, o godz. 11.00. Po teoretycznym omówieniu tematu wykładu przewidujemy czas na dyskusję.

Między godziną 12.00 a 14.00 możliwe będzie skorzystanie z bezpłatnych porad psychiatrycznych, psychoterapeutycznych oraz seksuologicznych u następujących specjalistów:

OSOBY ZAINTERESOWANE KONSULTACJĄ prosimy o rejestrację pod nr tel. 665 266 500 lub 22 114 14 75. Skorzystanie z konsultacji będzie możliwe tylko po uprzedniej rejestracji.

Serdecznie zapraszamy!